ANASAYFA ·  HABER ARŞİVİ ·  BİZE ULAŞIN ·  SERİ İLANLAR  

Mersin Tercüman Gazetesi sizlerle büyümeye devam ediyor. İlginize teşekkür ederiz...
  Önceki «  Sayı : 561 / 19.08.2014  
15.02.2010  /  KÖŞE YAZISI NO.1653
Share

Ahlakın Temel Kavramları

Ahlakın Temel Kavramları

Erol Özdemir   


Faziletten Dem Vuranlar

Bir keresinde Diyojen, sürekli faziletten dem vurup öğütlerinden hiç birini yapmayanlar hakkında şunları söylemişti: "Onlar, çok güzel sesler çıkardıkları halde, hiçbir şey hissetmeyen musiki aletlerine benzerler."

Her alan kendine has kavramlarla örülür. Matematiğin, fiziğin, dinin, felsefenin, astronominin kendine has kavram ve terimleri vardır. Bu alanların uzmanları bu kavramlar vasıtasıyla alana has problemleri ele alıp anlamaya ve açıklamaya çalışırlar. Ahlak alanının da kendine has kavramları vardır.

Bu kavramların ne söylediğinin bilinmesi bu alana dair sorunların anlaşılmasında ve açıklanmasında kolaylık sağlayacaktır. Kendi hatalarını görmeyen, özeleştiri yapmayan insanların ahlak yolculuğuna çıkması mümkün değildir. Kaliteniz yüksekse hatalarınızı gördüğünüz ve kabul ettiğiniz için böyledir. Şimdi ahlaka dair temel bazı kavramların anlamlarını ele alalım.

Vicdan: Vicdan, bulmak anlamına gelmektedir. İnsanda vicdan zamanla olgunlaşıyor, doğru fiillerimizi onaylıyor, yanlış yapınca bizi uyarıyor. Vicdan, eylem ve davranışlarımızı ahlaki yönden değerlendiren, içimizdeki bir çeşit mahkemedir. İyiyi kötüden ayırmada mihenk taşı olan içsel güç. Vicdan daima iyiden yana tavır koyar.

Değer: Değer, ahlakın önemli kavramlarından biridir. Değer sadece ahlak alanına has değildir, estetik değer de olabilir. Değer, anlam denilen şeyin bir başka boyutudur. İnsan anlamlarla yaşayan bir varlıktır. Örneğin bir çocuğa karmakarışık anlamsız bir şey verdiğinizde çocuk onu anlamlandırmaya çalışacaktır. Anlamdan bir şeyin kelime anlamı kastedilmemektedir. Bir şey hakkında zihnimde çağrışanlar anlatılmaya çalışılmaktadır. Değerler, ahlak anlamlarıdırlar aynı zamanda, anlam olmadan yaşayamayacağımıza göre, değerlerin ne kadar önemli olduğu ortadadır. İnsanların değerleri ulvi olabileceği gibi kimi insanların değerleri de kokuşabilmektedir.

Erdem: İyiyi yapmaya yönelme, her durum ve şartta hep iyiyi isteme, iyiden yana olma. Erdem, bir karakter özelliğidir. Yüksek ahlaki değerleri içimizdeki sonsuzlukta duyabilmek demektir. Erdem, karşılaşılan her durumda daima iyiyi yapmaktır. Kişiyi ahlaklı, iyi hareket etmeye yönelten manevi kuvvet, iyi ahlak, iffet.

Ana Erdemler;

Basiret: Özellikle davranışlar hususunda, en uygun, maharetli ve faydalı hareket tarzını belirleyebilme yeteneği; pratik akıl; karar verebilme yetisi.

Adalet: Ahlaki olarak dürüst, doğru ve haktanır olma niteliği; adil davranma ilkesi; bu nitelik veya ilkenin davranışla ortaya konması; adil davranış; doğruluk, dürüstlük olarak ifade edilir.

Herkesin hakkını tanıma; karşılıklı zıt yararlar arasında hakka uygun olan eşitlik veya denge; zulmetmeme; insaflı davranma.

Bir toplumda, değerlerin, ilkelerin, ideallerin, erdemlerin cisimleşmiş, somutlaşmış, hayata geçirilmiş olması durumu. Herkesin hak ettiği ödül ya da cezayla karşılaşması durumu. Adalet en yüce, nesnel ve mutlak bir değerin anlatımı olarak, insanın davranışını ahlaki açıdan inceleyen ve eleştiren düşünce, hakka ve doğruluğa saygıyı temel alan ahlak ilkesi, doğruluk, dürüstlük, tarafsızlık, uygun ve doğru muamele biçiminde karşımıza çıkar. Bu çerçeve içinde, adalet bir kimsenin haklarıyla başkalarının (toplumun, halkın, hükümetin ya da bireylerin) hakları arasında bir uyumun bulunması, devletin farklı hatta karşıt çıkarları olan insanlar arasında hakka uygun bir denge oluşturması durumu olarak anlaşılır.

Metanet: Ahlaki güç veya cesaret; acı veya musibete dayanmada boyun eğmez bir cesaret.

Ölçülülük: Tahrik, tutku, arzu vb. duygular karşısında kendini sınırlama; rasyonel nefis tezkiyesi.

Özgürlük-Sorumluluk: Özgürlük; insanın aklını ve iradesini kullanarak doğru olduğunu düşündüğü bir davranışı bilinçli olarak seçebilme yetisidir.

Özgürlükten kasıt seçmedir, iyiyi ya da kötüyü seçme. Bireyin seçimini sağlayan iradesidir. O halde ahlaki özgürlük aslında bir irade özgürlüğüdür.

İnsan sınırlı sorumlu bir varlıktır. Özgürlük canının istediğini yapmak şeklinde algılanamaz. Başkalarıyla birlikte yaşamaya mahküm ve muhtaç olan insanın özgürlük sınırı başkalarının özgürlüklerinin başladığı yerdir.

Sorumluluk; bir insanın bilerek ve isteyerek yaptığı veya seçtiği bir davranışın sonucunu kabul etmesi, sonucuna katlanmasıdır.

İnsanın ahlaken sorumlu olabilmesi için; sağlıklı bir akla sahip olması, özgür olması, iyinin bilgisine sahip olması gereklidir. Sorumluluk, özgür insanların sahip olabilecekleri bir özelliktir. Ancak özgür insanlar fiil ve eylemlerinden, seçimlerinden sorumlu olabilirler.

Şayet özgür iradenizle iyi olanı seçmişseniz iyisinizdir, kötü olanı seçmişseniz kötü. Sorumluluk özgürlük ile olanaklıdır. Sorumluluk bir duyma, algılama ve bilinç işidir.

Ahlak karakteri: Sözümüzde durmamız ve ya durmamamız, yalan söylememiz ve ya söylemememiz ahlaki karakterimizi oluşturur.

İyi-Kötü: İyi; işe yarayan, değerli, istenilen nitelikte olan. Ahlakça uygun olan. Kötü; istenmeyen, arzu edilmeyen, ahlakça uygun görülmeyen.

Davranış-Eylem: Davranış sosyolojik, biyolojik, psikolojik ve kültürel bir özellik taşır. Tik davranışı gibi ya da şeker hastası olanların çabucak sinirlenmesi gibi.

Ahlakın alanına davranış değil eylem girer. Eylem davranıştan ayrı olup, düşünerek, irademizi kullanarak yaptığımız davranışları içermektedir.

Ahlakta önemli olan davranışlarımızı eylemler haline dönüştürebilmek, yani irade dışı davranışlardan kaçınmaktır. Örneğin bir insana yardım etmek istediniz.

Bunun üzerine düşündünüz, nasıl yardımda bulunayım, para mı vereyim, yiyecek giyecek mi, bunu yaparken hangi yolu kullanayım, karşımdakini incitmeden bunu nasıl yapayım diye düşündünüz ve yardımda bulundunuz, işte bu ahlaki bir eylemdir.

Ahlaki eylem başka türlü yapabilmek ya da yapmayabilmek durumunda iken yaptığım eylemdir.

Eğer ben bir seçme özgürlüğüne sahip değilsem ahlaki eylemden bahsedilemez.

Ahlak Yasası: Neyin iyi, neyin kötü olduğunu; neyin yapılması, neyin yapılmaması gerektiğini belirten yasa.

Etik kod: Belli bir grup ya da ülke içindeki insanların nasıl davranmaları gerektiğini gösteren yazılı kurallardır.

Etik kod, çalışanların hangi davranışlarının kabul edilebilir bulunduğuna ilişkin olarak yol gösteren, meslek ya da kurum tarafından beklenen resmi ifadelerdir.

Hak: Bizin başkalarına karşı yapmamız, başkalarının bize karşı yerine getirmesi gereken şey. Hak, ahlaki anlamda ödev ile ilgilidir.

Bu anlamda insanın her hakkı, başkalarına karşı bir vazife yapmayı gerektirir. Toplumun içinde yaşamak hakkımızdır; ama toplumun fertlerine iyi davranmak görevimizdir.

Kaynaklar:

1. Felsefi Doktrinler ve Terimler Sözlüğü, Prof. Dr. S. Hayri Bolay, Akçağ Yayınevi, 7. Baskı, Ankara 1997

2. Hukuk Sözlüğü (Öğrenciler için), Prof. Dr. Yılmaz Ejder, Yetkin Yayınları, Birinci Baskı, Ankara 2003

3. Felsefe Sözlüğü, Ahmet Cevizci, Ekin Yayınları, Birinci Baskı, Ankara 1996



Toplam 929 kez okundu.
Web Sitemiz'de bulunan hiçbir malzeme yeniden yayınlamak amacı ile kullanılamaz.

Copyright© Mersin Tercüman 2005, tüm hakları saklıdır.


mersin@mersintercuman.com


 » KÖŞE YAZARLARIMIZ
  ABDİ SATIROĞLU

Abdi Satıroğlu
Her Ölüm Erkendir

Ölüm üzerine yazmak, konuşmak ölümün soğukluğunu da hissetmektir biraz.

Yaşamda bazen duyduğumuza, gördüğümüze inanmak istemediğimiz anlar oluyor. Gerçek ne kadar çıplak ve yakıcı olsa da, kabullenemeyeceğinizi bilseniz de, aldığınız kimi haberler sizi derinde...
  MAHİYE MORGÜL

Mahiye Morgül
Cemaate "Demokratik İslam" Kılıcı, ya da SS-2 modeli sürek avı mı?

11 Mayıs 2014'de Diyarbakır Demokratik İslam Kongresi adı altında birileri bir araya geldi ve bir sonuç bildirisi açıklandı. İslam ve Demokrasi kelimeleri yan yana getirilmişti.

Birçoğumuz için bu bir sürpriz olabilir, ama daha on gün önce böyle olacağını yazm...
  MEHMET EMİN AYDINBAŞ

Mehmet Emin Aydınbaş
Dünya Bir Cihangire Büyük İki Cihangire Dardır

Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin kamuoyunda çok önceden kabul gördüğü üzere net bir zafer ile Erdoğan tarafından kazanılmasından hemen sonra AK Parti'nin yeni Genel Başkanının (Liderinin demiyorum) ve Başbakanının kim olacağı konusu Siyasi gündemimize ağırlığını koy...
  MELİKE ZAFER

Melike Zafer
Seçim Bizim

Genç bir Yönetici, yeni Jaguarı içinde kurulmuş, biraz da hızlıca, bir mahalleden geçiyordu. Park etmiş arabaların arasından yola fırlayan bir çocuk olabilir düşüncesiyle dikkatini daha çok yol kenarına vermişti.

Bir şeyin yola fırladığını görünce hemen fren y...
  ŞİNASİ ŞİRİN

Şinasi Şirin
Çarkçı Başı

CHP Genel Başkanı Kemal KILIÇDAROĞLU, Genel Başkan seçilirken kurultayda "Gandi Kemal" olarak adlandırıldı ve çok kısa sürede bu unvan unutuldu.

Liderler, daha doğrusu lider olmayı becerenler, yaşamları süresince hatta öldüklerinde bile lakapları ile an...
  BEKTAŞ ADIGÜZEL

Bektaş Adıgüzel
Felaket Tellallığı Değil !

Suriye'den gelen ve önce kamplara yerleştirilen, sonra da kontrolsüz bir şekilde ülkenin her tarafına yayılan Suriyeli göçmenler, Türkiye için "çok ciddi güvenlik riski" oluşturmaya başladı.

Mersin'de sayıları bile henüz bilinmeyen, en iyimser tahminle ...
  AHMET AKIN

Ahmet Akın
Türkiye'de Rejim Değişikliği İçin Büyük Bir Adım Atıldı

Cumhurbaşkanı seçimi ile ilgili çok şey yazıldı ve söylendi. Sonunda seçime katılanların çoğunluğu layık olduğu Cumhurbaşkanını seçti. Seçim sonucuna en çok yandaşlar, yanaşmalar, hazineden beslenenler, havuz medyası, terörist başı ve jöleli sevindi. Bana göre en...
  MEHMET ÇALIŞKAN

Mehmet Çalışkan
Yakın, Ortadoğu Siyaseti

ABD'nin Iraktan çekilmesiyle birlikte, resmen Irakta bir kargaşa havası oluştu. Yüzlerce partinin seçime girmesi ile birlikte, bu seçimler dünya tarihinde bir ilki oluşturdu. Aslında ABD, Iraktaki etkinliğini yitirmedi; sadece yüksek maliyetleri azaltmak için taş...